Հայաստանի ազգային գրադարանէն ներս կայացաւ հանրային դասախօսութիւն մը՝ նուիրուած հայկական քարայրներու, խաչքարերու եւ խաչաձեւ յատակագիծով կեդրոնագմբեթ եկեղեցիներու ճարտարապետական ու մշակութաբանական առանձնայատկութիւններուն։ Ճարտարապետութեան դոկտոր, քարանձաւագէտ, բնապահպան Սամուէլ Շահինեանը ներկայացուց հարցին բազմաշերտ գիտական մեկնաբանութիւնները՝ ընդգծելով, որ քարայրները ոչ միայն բնական գոյացութիւններ են, այլեւ մարդկային գործունէութեան կարեւոր պատմամշակութային վկայութիւններ։

Ատոնք տարբեր ժամանակներուն ծառայած են իբրեւ բնակատեղի, պաշտամունքային եւ տնտեսական տարածքներ՝ արտացոլելով մարդու եւ միջավայրի փոխյարաբերութեան ձեւաւորումը։ Առանձնայատուկ անդրադարձ կատարուեցաւ մարդածին քարայրներուն՝ որպէս տոհմիկ- մշակութային մտածողութեան եւ պատմական յիշողութեան կրողներ։ Դասախօսութեան յաջորդ հատուածին մէջ քննարկուեցան հայկական եկեղեցիներու եւ խաչքարերու ճարտարապետական առանձնայատկութիւնները՝ ընդգծելով աւանդապաշտութեան, կառուցուածքային կայունութեան եւ խորքային համաչափութիւններու դերը, յատկապէս խաչաձեւ յատակագիծով կեդրոնագմբեթ կառոյցներուն մէջ։ Նշուեցաւ, որ այդ լուծումները յաճախ կապուած են նաեւ տիեզերաբանական պատկերացումներու եւ խորհրդանշական մտածողութեան հետ։

Անդրադարձ կատարուեցաւ նաեւ ճարտարապետական մտածողութեան հիմնարար բաղադրիչներուն՝ յօրինուածքին եւ կազմուածքին, որոնց համադրութիւնը կ'ապահովէ ինչպէս գեղագիտական ամբողջականութիւն, այնպէս ալ կառուցուածքային կայունութիւն։ Եզրափակելով՝ ընդգծուեցաւ հայկական քարայրներու, եկեղեցիներու եւ խաչքարերու ուսումնասիրութեան ու պահպանութեան կարեւորութիւնը՝ որպէս ազգային մշակութային ժառանգութեան հիմնարար մաս, որուն արժեւորումը կը նպաստէ պատմական յիշողութեան պահպանման եւ ատոր փոխանցման՝ յաջորդ սերունդներուն։