ՇԱՌԼ ԳՈՒՆՈՅԻ ՕՊԵՐԱՆԵՐԸ՝ ՖՐԱՆՍԵՐԵՆՈՎ

«Ռոմեո և Ջուլիետ», բալետ՝ երեք արարով և ինը գործողությամբ։ Հեղինակ՝ ռուս կոմպոզիտոր Սերգեյ Պրոկոֆև։ Լիբրետոն հեղինակել են Լեոնիդ Լավրովսկին, Ադրիան Պիոտրովսկին, Սերգեյ Ռադլովը և Սերգեյ Պրոկոֆևը՝ ըստ Ուիլյամ Շեքսպիրի համանուն ողբերգության։ Բալետի կրճատված տարբերակի պրեմիերան կայացել է 1938 թվականին Չեխիայի (այն ժամանակ՝ Չեխոսլովակիայի) Բռնո քաղաքում։ Իսկ ամբողջությամբ բալետը բեմադրվել է Սանկտ Պետերբուրգի (Լենինգրադ) Մարիինյան թատրոնում 1940 թվականին։ Պրոկոֆևի «Ռոմեո և Ջուլիետ»-ը 20-րդ դարում ստեղծված ամենահայտնի բալետներից մեկն է։ Դեռ պրեմիերայից առաջ՝ 1936 թվականին Պրոկոֆևը բալետի երաժշտության հիման վրա գրեց երկու սուիտ՝ նվագախմբի համար, որոնց, 1946 թվականին, ավելացրեց երրորդը։ Այս նվագախմբային սուիտները, որոնք հայտնի են նույն՝ «Ռոմեո և Ջուլիետ» անունով, դասվում են կոմպոզիտորի ամենահայտնի ստեղծագործությունների շարքին։Համագործակցելով ռեժիսոր Սերգեյ Ռադլովի և դրամատուրգ Ադրիան Պիոտրովսկու հետ, Պրոկոֆևը ստեղծեց բալետի դրամատիկական հիմքը, որի համար երաժշտություն գրեց 1935 թվականին։ Նրանք գրեցին սցենարը՝ չորս գործողությամբ, և այն ուներ երջանիկ ավարտ, որը խստորեն տարբերվում էր շեքսպիրյան հայտնի ողբերգությունից։ Բալետի այս տարբերակը, սակայն, այդպես էլ չբեմադրվեց։ 1936 թվականի սկզբներին «Պրավդա» թերթը քննադատեց Դմիտրի Շոստակովիչի երկու ստեղծագործություն՝ «Խառնաշփոթություն՝ երաժշտության փոխարեն» և «Բալետային կեղծիք» հոդվածներում։ Դրանք վախեցրին կոմպոզիտորներին և Խորհրդային միության ստալինյան ժամանակներում մեծ փոփոխություն մտցրին ստեղծագործական ասպարեզում։ Պրոկոֆևն ու համահեղինակները փոխեցին սցենարը՝ ներմուծելով ավանդական ողբերգական ավարտ։

Բալետի լավրովսկյան խմբագրությունը բեմադրվեց Մոսկվայում 1946 թվականին Մեծ թատրոնում։ 1955 թվականին Մոսֆիլմը նկարահանեց բալետի կինոտարբերակը՝ կրճատումներով։ Իսկ ուրիշ բալետմաստերներ, ինչպես օրինակ բրիտանացիներ Ջոն Կրենկոն՝ 1962 թվականին, Քեննետ Մաքմիլանը՝ 1965-ին և խորհրդային, ռուսական և անգլիական բալետի արտիստ և բալետմաստեր Ռուդոլֆ Նուրիևը` 1972-ին ստեղծեցին բալետի նոր բեմադրություններ։

1938 թվականի աշնանը Մարիինյան թատրոնի տնօրինությունը Լեոնիդ Լավրովսկուն առաջարկեց ծանոթանալ «Ռոմեո և Ջուլիետ» բալետի արդեն ավարտված կլավիրային տարբերակին (ստեղծագործության մեղեդին՝ փոխադրված դաշնամուրի համար)։ Բալետմաստերը պատմում էր, որ նա այդ առաջարկն ընդունեց մեծ հուզմունքով՝ մեջբերելով Վիկտոր Հյուգոյի խոսքերը՝ Շեքսպիրի մասին. «Շեքսպիրը միաժամանակ կյանքն է և մահը, սառնամանիքը և տապը, հրեշտակը և սատանան, երկիրը և երկինքը, մեղեդին և հարմոնիան, հոգին և մարմինը, մեծությունը և փոքրությունը… բայց միշտ` ճշմարտությունը»։ Պատրաստվելով բալետի բեմադրությանը, Լավրովսկին ուսումնասիրում է իտալական վաղ վերածննդի շրջանի վարպետների աշխատանքները, որոնք պահպանվում էին Էրմիտաժում։ Ապա, կարդալով միջնադարյան վեպեր, նա գտնում է դարաշրջանի պարարվեստի մասին անհրաժեշտ նյութեր, որի շնորհիվ էլ ծնվում է հանրահայտ «Բարձերով պարը» կամ «Ասպետների պարը»։ 1956 թվականին կարդացած դասախոսության ժամանակ Լավրովսկին ասել է. «Ռոմեոյի և Ջուլիետի վերջին հանդիպման ժամանակ ծագում է արևը, երգում է արտույտը՝ հիշեցնելով նոր սկսվող օրվա և միաժամանակ՝ սիրահարների անջատման մասին։ Բայց Պրոկոֆևի երաժշտության մեջ չկա ոչ մի ակնարկ՝ բացվող առավոտվա, մեղմորեն սկսվող օրվա մասին։ Նվագախմբում հնչում են կոնտրաբասը, կլարնետը և ֆագոտը, որոնք ամենևին չեն արտահայտում արտույտի երգը։ Այդ տեսարանում փորձը հաջողվեց միայն այն ժամանակ, երբ բեմ բարձրացած արտիստներն իրավիճակը տեսան Պրոկոֆևի աչքերով։ Նրանք հասկացան, որ կարևորը ոչ թե առավոտն է կամ երգող արտույտը, այլ տագնապը, դառնությունը, սերը և անջատման ցավը»։


Իփիգենիան Տավրիսում (ֆր.՝ Iphigénie en Tauride), ավստրիացի կոմպոզիտոր Քրիստոֆ Վիլիբալդ Գլյուկի օպերա չորս գործողությամբ։ Ֆրանսերեն լիբրետտոն՝ Նիկոլա-Ֆրանսուա Գիյարի ըստ Եվրիպիդեսի համանուն ողբերգության։ Ըստ սյուժեի և գրության հաջորդականության «Իփիգենիան Տավրիսում» հանդիսանում է «Իփիգենիան Ավիսում» օպերայի շարունակությունը։

«Իփիգենիան Տավրիսում» օպերան առաջին անգամ ներկայացվել է 1779 թվականի մայիսի 11-ին Փարիզի Երաժշտության թագավորական ակադեմիայում՝ մեծ ջերմությամբ ընդունվելով հանդիսատեսի կողմից։

Օպերան համարվում է Գլյուկի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը։ Գլյուկը այստեղ խորացրել է օպերային ռեֆորմը, որը սկսել էր իր նախորդ ստեղծագործություններում։


1859 թ. գրեց մոտետ «Ավե Մարիա», որի հիմքը եղավ Յ. Ս. Բախի «ԼՏԿ»-ի 1 պրելյուդը`C-dur: Մոտետը, որը գրված էր սոպրանոյի, նվագախմբի, երգեհոնի և կլավիրի համար, ունեցավ անհավանական հաջողություն։ Եվ մնում է` որպես Բախ-Գունո «Ավե Մարիա» հայտնի երաժշտական ստեղծագործություն։ 1860-ական թվականների սկզբին Գունոն գրեց երկու կոմիկական օպերա` «Ֆիլեմոն և Բավկիդա» և «Գալուբկա», ինչպես նաև «Ցավսկայի թագուհին» և «Միրելը» ։ Շ.Գունոյի վերջին նշանակալի գեղարվեստական նվաճումը եղավ «Ռոմեո և Ջուլիետ» օպերան։ Պրեմիերան տեղի է ունեցել 1867 թ.-ին։ Մեծ հաջողություն ունեցավ երկու տարվա ընթացքում` 50 ներկայացում։

Առաջին հրատարակությունը 5 գործողությամբ.
Միշել Կարեի լիբրետոյի օպերա՝ հիմնված Ֆրեդերիկ Միստրալի համանուն բանաստեղծության վրա
Պրեմիերա՝ Փարիզ, Լիրիկական թատրոն, 19 մարտի, 1864 թ

Պրովանսալ բանաստեղծ Ֆ. Միստրալի (1858) բանաստեղծության մեջ նահապետական ​​գյուղացիական կյանքի իդեալականացումը դժվար է համատեղել իրական սոցիալական հարաբերությունների վերարտադրության հետ։ Բանաստեղծության գեղեցկությունը Պրովանսի բնության ու կյանքի նկարագրության, չափածոյի բարձր երաժշտականության մեջ է։ Գունոն և նրա լիբրետիստը դրանից վերցրել են միայն սյուժեի սխեման՝ երկու երիտասարդների դժբախտ սիրո պատմությունը։

Զամբյուղ հյուսող Վինսենթը սիրահարվեց գեղեցկուհի Միրեյին՝ հարուստ ֆերմերի դստերը: Նրանց երջանկության ճանապարհին կա մի խոչընդոտ՝ հարուստ և հզոր մրցակից Ուրիասը: Վինսենթը մենամարտի մեջ է մտնում նրա հետ և ձեռք է բերում առավելություն, սակայն դառնացած Ուրրիասը դավաճանական հարված է հասցնում հաղթողին։ Միրեի ջանքերով երիտասարդը կյանքի է կոչվում։ Սիրահարները երազում են հարսանիքի մասին, սակայն նրանց չի հաջողվում հաղթահարել Միրեյի հոր՝ Ռամոնի դիմադրությունը։ Դուստրը չի համարձակվում խախտել հոր կամքը և միևնույն ժամանակ չի կարողանում լքել իր սիրելիին։ Աղջիկը մահանում է.

Գունոյի երաժշտությունն իր հիմքում քնարական է: Դժբախտ սիրահարների ճակատագիրը մարմնավորվում է իր սեփական Ռոմեոյին և Ջուլիետին նման միջոցներով: Կոմպոզիտորը պարտիտուրայում օգտագործել է պրովանսյան ֆոլկլորը, վերստեղծել բնության և կյանքի նկարներ։


«Ֆաուստ», ֆրանսիացի երգահան Շառլ Գունոյի օպերա հինգ գործողությամբ։ Ֆրանսերեն լիբրետտոն Ժյուլ Բարբիեի և Միշել Կարեի՝ ըստ Յոհան Գյոթեի համանուն ողբերգության առաջին մասի։ Օպերայի առաջին ներկայացումը կայացել է 1859 թ. մարտի 19-ին Փարիզի «Լիրիկ» թատրոնում (Theatre Lyrique)՝ արժանանալով հանդիսատեսի ջերմ ընդունելության։ Օպերան 1860-ական թթ. ընթացքում հեղինակի կողմից լրացվել ու վերամշակվել է։ Վերջնական տեսքով այն բեմադրվել է 1869 թ. մարտին Փարիզի «Գրանդ օպերա» թատրոնում՝ անընդմեջ մնալով դրա խաղացանկում առ 1970-ական թթ., որտեղ երգել է նաև հայ հայտնի երգիչ Արմենակ Շահմուրադյանը։ Ֆաուստը բեմադրվել է նաև Երևանի Ալ. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում։

Ֆաուստը ծավալուն օպերա է. նվագախմբային ինտրոդուկցիա, նախերգ, 4 գործողություն և վերջում 5֊րդ բալետային տեսարան։ Օպերայի կենտրոնական կերպարը Մարգարիտան է և տարօրինակ չէ, որ բեմադրվելով Գերմանիայում այս օպերան անվանվեց «Մարգարիտա»։ Սա ամենաավարտուն և ամբողջական կերպարն է օպերայում, օրը ասես մաքրության և անաղարտության մարմնավորում լինի։ Ֆաուստի կերպարում հարթված է բնավորության երկակիությունը, հակասականությունը, մշտական անբավարարվածությունը։ Գունոն չկարողացավ օպերայում ստեղծել գյոթեական Մեֆիստոֆելի բարդ կերպարը։ Օպերայում Մեֆիստոֆելը ներկայացված է որպես գերբնական, խորհրդավոր ուժերի մարմնավորում։ Չնայած իր որոշ թերությունների Ֆաուստը իրավմամբ իր ուրույն տեղն է գրավում համաշխարհային օպերային գրականության մեջ։


This image has an empty alt attribute; its file name is DSC_3210.jpg

Ֆիլեմոն, Հունական — մի ծեր մարդ Ֆրիգիայից, ով իր կնոջ ՝ Բավկիդայի հետ միասին ջերմորեն ընդունեց աստվածներին և դրա համար պարգևատրվեց աստվածային ձևով:

Մի անգամ Zeեւսը և նրա որդին ՝ Հերմեսը, թափառեցին աշխարհով մեկ մարդկային տեսքով և երեկոյան հոգնած հոգնած եկան հարուստ գյուղ: Բայց ապարդյուն նրանք փորձում էին ապաստան ու խաղաղություն գտնել տներից մեկում: Եվ միայն բլրի վրա գտնվող մեկուսացված խրճիթում, նրանք հյուրընկալ ընդունվեցին PHILEMON- ի և Bavkida- ի կողմից և ընթրիք առաջարկեցին իրենց համեստ պաշարներից. Մի բուռ կաթնաշոռ, մի կտոր ապխտած խոզի միս, թխած ձու, եղերդակի աղցան (էնդիվ), բողկ: Խորտիկի համար հին մարդիկ հյուրերին առաջարկում էին թարմ սանր մեղր և մրգեր, իսկ որպես ըմպելիք ՝ ոչ շատ հին գինի: Ընդհանրապես, Աստված չգիտի, թե ինչ տոն է աստվածների համար, բայց ամեն ինչ առաջարկվեց անկեղծ սրտանց: Երբ ամբողջ գինին դուրս եկավ, ծեր մարդիկ ամաչեցին, բայց սափորը անմիջապես լցվեց ինքն իրենով: Amazարմացած ՖԻԼԵՄՈՆ-ը և Բաուկիսը հասկացան, որ աստվածները իրենց պատվով պատվել են իրենց այցով և սկսեցին ներում խնդրել սեղանի սակավության համար: Baucis- ը դուրս վազեց բակ `բռնելու և մորթելու միակ սագը, որը ծառայում էր որպես իրենց պահակ, ՖԻԼԵՄՈՆ շտապեց օգնության հասնել նրան, բայց աստվածները նրանց ասացին, որ սագը մենակ թողնեն և առաջարկեցին բարձրանալ բլրի ծայրը: Այնտեղից նրանք տեսան, թե ինչպես է հարուստ ու հպարտ գյուղը անհետանում ջրածածկ ջրի պատի տակ: Կանգնած մնաց միայն ծերերի տնակը, իսկ հետո ոչ շատ երկար. Նրանց աչքի առաջ այն վերածվեց հոյակապ տաճարի:

Աստվածները ՖԻԼԵՄՈՆԻՆ և Բաուկիսին հրավիրեցին ինչ-որ ցանկություն հայտնել ՝ խոստանալով կատարել այն անխափան: Խորհրդակցելուց հետո զույգը թույլտվություն խնդրեց քահանա և պահակ մնալ այս տաճարում մինչ նրանց կյանքի ժամկետի ավարտը, բայց միևնույն ժամանակ նրանք նաև խնդրեցին, որ մահվան աստվածը միևնույն ժամանակ նրանց տարնի իր հետ: Նրանց ցանկությունն իրականություն դարձավ. ՖԻԼԵՄՈՆԸ և Բաուկիսը երկար տարիներ ապրում էին տաճարում, և երբ նրանց ժամը հասավ, նրանք վերածվեցին երկու ծառի ՝ կաղնու և լինդենի, որոնք աճում էին տաճարի մուտքի դիմաց գտնվող ընդհանուր արմատից: Այսպիսով, ՓԻԼԻԵՄՈՆ-ը խուսափեց կնոջը թաղելու դառը անհրաժեշտությունից, և Բաուկիսը ստիպված չէր ողբալ ՖԻԼԵՄՈՆԻՆ:

Դարերը հին տաճարը ավերակների են վերածել, բայց Տրեզենսկի հերոս Լեելգը, այնուամենայնիվ, հասցրել է տեսնել տաճարը վերապրած երկփեղկ ծառը և պատմել է այն լեգենդի մասին, որը նա լսել էր Տիանայի հնաբնակներից գետի աստված Aheloy- ի տոնին: ներկա էին Թեսեւսը և Փիրիթոսը: Բանաստեղծ Օվիդը վերարտադրեց այս պատմությունը իր «Մետամորֆոզներում», և այնտեղից նա ծանոթ է ժամանակակից Եվրոպային:

Սա հունական մի քանի առասպելներից մեկն է, որը պատվում է ոչ թե թագավորներին և ռազմաշունչ հերոսներին, այլ ժողովրդից խոնարհ մարդկանց: Այն փաստը, որ նա շատ նմանություններ ունի աշխարհի շատ ժողովուրդների բանահյուսության մեջ, չի նսեմացնում նրա արժեքը, այլ, ընդհակառակը, հաստատում է դա: Այս առասպելի արժեքը հաստատվում է նոր ժամանակների նկարիչների շրջանում նրա ժողովրդականության շնորհիվ: Նախևառաջ անհրաժեշտ է նշել Ռեմբրանդտի «Ֆիլեմոնը և Բաուկիսը» (1638) և Ռուբենսի «Լանդշաֆտը Յուպիտերի, Մերկուրիի, Ֆիլեմոնի և Բաուկիդայի հետ» (1620 թվականից հետո): Էլշեյմերի «Յուպիտերը և Մերկուրին Ֆիլեմոնում և Բաուկիսում» կտավը թվագրվում է մոտ 1600 թվին, 17-րդ դարի առաջին կեսի անհայտ ֆլամանդացի վարպետի համանուն նկարը: գտնվում է Պրահայի ազգային պատկերասրահում: «Ֆիլեմոն և Բաուկիս» օպերան գրվել է 1859 թվականին Գունոդի կողմից, Վրչլիցկու համանուն բանաստեղծությունը 1906 թվականին:

Վերադառնալ »