Հայոց ցեղասպանության 106-րդ տարելիցի առթիվ թերթենք մեկդարյա մամուլը:

✍️Հայոց ցեղասպանության 106-րդ տարելիցի առթիվ թերթենք #մեկդարյա_մամուլը:
Ինչ էր գրում մամուլը 101 տարի առաջ Ցեղասպանության մասին: 1915-1920 թթ. տպագրված մամուլի այս ծաղկաքաղում տեղ են գտել ականատեսների վկայությունները, Ցեղասպանության մասին պատմում են մարդիկ, որ անմիջականորեն իրենց մաշկի վրա են զգացել ողջ դաժանությունը…
📰Ամերիկայում տպագրվող «Ամերիգա» թերթի 1916 թ. առաջին համարում տպագրվում է մի հոդված՝ «Արտահանուած հայերն անապատներու մէջ սովամահ և անձնասպան կ’ըլլան» վերնագրով, որտեղ մի շարք դրվագներ ներկայացնելուց հետո նշվում է. «Ականատեսի մը պատմածէն տեղեկացած ենք թէ Մուսուլի և Միջագետքի անապատները քշուած հայեր խոտերով և մարախով կ’ապրին, շատ մը տեղեր սատկած կենդանիներու և մեռած մարդոց միսերը կ’ուտեն: Եւ իբր բնական հետևանք անսուաղութեան և բազմազան հիւանդութեանց, սև մահն ալ իր նախճիրները կը գործէ համեմատական մեծ թուով» http://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/ameriga/1916/1.pdf
📰1920 թ. Չիկագոյի «Երիտասարդ Հայաստան» թերթը Հայոց ցեղասպանության օրվան ընդառաջ ապրիլյան իր համարներում սկսում է տպագրել Հակոբ Մատաղճեանի «Եղեռնը եւ Թօմարզան» վերնագրով հուշագրությունը: Հեղինակը Սոցիալ-դեմոկրատական հնչակյան կուսակցության անդամ է և 1915 թ. կուսակցական առաջադրանքով գտնվել է Կեսարիայի Թոմարզան գյուղաքաղաքում: Հոդվածին որպես ենթավերնագիր նա ավելացրել է՝ 1915: Խմբագրությանը ուղարկած կից նամակի մեջ նա շեշտում է ընդհանուր Եղեռն արտահայտությունը՝ նշելով, որ կատարվածը սովորական ջարդեր չէին, այլ ցեղասպանություն: Հուշագրության մեջ ներկայացվում է գյուղաքաղաքի առօրյան, կյանքը նախքան 1915 թ. ապրիլյան դեպքերը, ընդհանուր գաղթն ու կոտորածը՝ ամենասարսափելի դրվագներով: http://tert.nla.am/…/eritasard…/1920/1920(99).pdf
📰Երևանի «Աշխատանք» թերթի 1918 թ. հունվարի 20-ի համարում զետեղված «Էջեր Մեծ եղեռնի պատմութենէն» հոդվածում դիարբեքիրցի Կիրակոսը ներկայացնում է իր հուշերը ու շեշտում. «Սկսած էր արդէն մասսայական կոտորոածը. մաս առ մաս կը հաւաքէին տղամարդիկ ու կը բանտարկուեին, քանի մը օր պահելէ վերջ, մաս-մաս գիշերով դուրս կը հանէին, Էրզրում կը տանէին և աներևակայելի ծեծի ու բարբարոսութիւններու կենթարկեին անմեղ մարդկային հօտը http://tert.nla.am/…/NLA…/Ashkhatanq_3/1918/1918(71).pdf
📰Վանի Աշխատանք թերթի 1915 թ հունիսի 15-ի համարում «Խնուսի կոտորածը» (Ականատեսի պատմութիւն) վերնագրով հոդվածում ընդգծվում է. «Այսօր Խնուս գաւառը չէ միայն կոտորւողը, այլ Տաճկահայոց մեծ մասը: Դարերէ ի վեր ինչպէս յայտնի է պատմութենէն, հայութիւնը տակաւին այսպիսի կոտորած մը չէր տեսած: Կոտորած մը, որ Լէնթէմուրի արշաւանաց շրջանը կը յիշեցնէ, կոտորած մը, որ հակամարդկային արարք մըն էր հայութիւնը բնաջինջ ընելու»: http://tert.nla.am/…/Ashxatanq1_Van/1915/1915(24).pdf
📰Կոտորածի պատկերների կողքին մամուլը հպարտությամբ է ներկայացնում ինքնապաշտպանական կռիվները: Թիֆլիսի «Հորիզոն» թերթի ապրիլի 25-ի համարում «Երկրի դրութիւնը» ընդհանուր խորագրով ներկայացվում է Մուշի Ցրոնք, Գոմս և մի շարք այլ գյուղերի ինքնապաշտպանական մարտերը, իսկ «Հեռագիրներ» բաժնում առանձնանում է Վանի ինքնապաշտպանության մասին լուրը: Ըստ Թիֆլիս հասած վանեցու տեղեկատվության՝ Այգեստանը շրջափակված է, իսկ հայերը, չնայած ուժերի սպառմանը շարունակում են պայքարել: http://tert.nla.am/…/HGG…/horizon%20tiflis/1915/89.pdf
📰Շուշիի «Փայլակ» թերթի 1915 թ. ապրիլի 23-ի համարում «Հայերն ու պատերազմը» ընդհանուր խորագրի ներքո կարդում ենք. «Վասպուրականի, Բիթլիսի և Մուշի շրջաններն ապստամբական վիճակի մեջ են: Որոշ վայրերում կռիւն անողոք ու կատաղի կերպարանք է ստացել: Թէ ինչով կվերջանայ պայքարը, ապագան ցոյց կը տայ: Հայերը նման մտադրութիւն չունէին. Կառավարութեան բռնութիւնները, սպանութիւններն բաժակը լեցուցին» http://tert.nla.am/…/Paylak%20Shushi/1915/1915%2813%29.pdf
Նյութի հեղինակ` Հայաստանի ազգային գրադարանի Մատենագիտության և գրադարանագիտության բաժնի աշխատակից Ruzanna Tumasyan Ռուզան Թումասյան:
Ազգային գրադարանի փոքր ցուցասրահում բացվել է գրականության և մամուլի ցուցադրություն` նվիրված Մեծ եղեռնի 106-ամյա տարելիցին: Ցուցահանդեսը բաց կլինի մեկ շաբաթ:

Վերադառնալ »